Cộng số có nhiều chữ số theo cột dọc – Toán lớp 4

Cộng số có nhiều chữ số theo cột dọc – Toán lớp 4 cần chính xác ở việc đặt thẳng hàng và xử lý số nhớ. Bài nâng cao thường ẩn một chữ số, yêu cầu phát hiện phép tính sai hoặc kết hợp ước lượng để kiểm tra kết quả.

Quy tắc đặt tính

• Hàng đơn vị thẳng hàng đơn vị, chục thẳng chục, trăm thẳng trăm.
• Cộng từ phải sang trái.
• Nếu tổng một cột từ 10 trở lên, viết chữ số hàng đơn vị của tổng và nhớ sang cột bên trái.
• Số nhớ chỉ được cộng đúng một lần ở cột kế tiếp.

Ví dụ 1: Phép cộng có nhiều lần nhớ

Tính 48 735 + 27 896.

  48 735
+ 27 896
--------
  76 631

Hướng dẫn: Hàng đơn vị: 5 + 6 = 11, viết 1 nhớ 1. Hàng chục: 3 + 9 + 1 = 13, viết 3 nhớ 1. Hàng trăm: 7 + 8 + 1 = 16, viết 6 nhớ 1. Hàng nghìn: 8 + 7 + 1 = 16, viết 6 nhớ 1. Hàng chục nghìn: 4 + 2 + 1 = 7. Kết quả 76 631.

Ví dụ 2: Ước lượng để phát hiện sai

198 450 + 302 170 gần 198 000 + 302 000 = 500 000. Tổng chính xác là 500 620, phù hợp với ước lượng. Nếu đặt tính ra 50 062 hoặc 5 006 20 thì có dấu hiệu lệch hàng.

Ví dụ 3: Tìm chữ số chưa biết

Tìm a trong 2a7 + 185 = 432.

Hàng đơn vị: 7 + 5 = 12, viết 2 nhớ 1. Hàng chục: a + 8 + 1 phải cho chữ số 3 và nhớ 1, nên a + 9 = 13, suy ra a = 4. Hàng trăm: 2 + 1 + 1 = 4, kiểm tra đúng.

Bài tập có lời giải

Bài 1. 68 745 + 27 986.

Lời giải: Lần lượt cộng từ phải sang trái: 5+6=11; 4+8+1=13; 7+9+1=17; 8+7+1=16; 6+2+1=9. Kết quả 96 731.

Bài 2. 305 608 + 79 495.

Lời giải: Viết 79 495 thẳng hàng đơn vị dưới 305 608. Cộng lần lượt cho kết quả 385 103. Có thể kiểm tra bằng 306 000 + 79 000 ≈ 385 000.

Bài 3. Tìm a: 4a8 + 267 = 735.

Lời giải: Hàng đơn vị 8 + 7 = 15, viết 5 nhớ 1. Hàng chục a + 6 + 1 phải bằng 13 để viết 3, nên a = 6. Hàng trăm 4 + 2 + 1 = 7, đúng.

Bài 4. Một bạn tính 59 876 + 24 398 = 83 274. Hãy kiểm tra.

Lời giải: Ước lượng 60 000 + 24 000 ≈ 84 000 nên 83 274 có vẻ hơi thấp nhưng vẫn cần tính. Đặt tính đúng: hàng đơn vị 6+8=14; hàng chục 7+9+1=17; hàng trăm 8+3+1=12; hàng nghìn 9+4+1=14; hàng chục nghìn 5+2+1=8. Kết quả đúng là 84 274. Bạn đã quên số nhớ ở hàng chục nghìn.

Bài 5. Điền chữ số: 36□5 + 2487 = 6172.

Lời giải: Hàng đơn vị 5+7=12, viết 2 nhớ 1. Hàng chục □ + 8 + 1 phải cho 7 và không thể là 7 nếu không xét nhớ: để chữ số hàng chục là 7, tổng phải bằng 17, nên □ = 8. Kiểm tra 3 685 + 2 487 = 6 172.

Điểm nâng cao cần luyện

Không nên chỉ cho học sinh làm hàng chục phép đặt tính giống nhau. Bài tìm chữ số, bài phát hiện sai và bài ước lượng buộc học sinh hiểu cơ chế số nhớ, từ đó giảm lỗi khi gặp số nhiều chữ số.