Trong chương trình toán nâng cao lớp 2, dạng toán có lời văn nhiều bước suy luận là một trong những dạng khó nhưng rất quan trọng.
Không giống các bài toán có lời văn cơ bản chỉ cần thực hiện 1 phép tính, dạng toán này yêu cầu học sinh phải đọc kỹ đề – hiểu mối quan hệ giữa các dữ kiện – suy luận từng bước rồi mới tìm ra đáp án cuối cùng.
Thực tế cho thấy, nhiều học sinh lớp 2 tính toán rất nhanh nhưng vẫn làm sai dạng toán này, không phải vì yếu toán mà vì chưa biết cách suy nghĩ theo trình tự. Phụ huynh cũng thường gặp khó khăn khi kèm con, vì không biết nên hướng dẫn con “nghĩ gì trước, làm gì sau”.
👉 Trong bài viết này, bạn sẽ được:
- Hiểu rõ bản chất dạng toán có lời văn nhiều bước suy luận nâng cao lớp 2
- Biết vì sao học sinh hay sai
- Nắm được phương pháp giải chi tiết từng bước
- Có nhiều ví dụ minh họa dễ hiểu
- Luyện tập với bài tập phân hóa kèm đáp án
1. Dạng toán có lời văn nhiều bước suy luận là gì?
🔹 Định nghĩa đơn giản
Dạng toán có lời văn nhiều bước suy luận nâng cao lớp 2 là dạng toán mà:
- Không thể giải ngay bằng 1 phép tính
- Phải thực hiện từ 2 bước trở lên
- Mỗi bước đều dựa vào kết quả của bước trước
📌 Học sinh cần suy nghĩ theo chuỗi, không làm nhảy bước.
🔹 Ví dụ minh họa ngắn
Ví dụ:
Lan có 12 viên bi. Mai có ít hơn Lan 3 viên bi. Hỏi cả hai bạn có tất cả bao nhiêu viên bi?
👉 Muốn biết tổng số bi của hai bạn, phải biết số bi của Mai trước, rồi mới cộng với số bi của Lan.
➡️ Đây chính là toán có lời văn nhiều bước suy luận.
🔹 Phân biệt với toán có lời văn cơ bản
| Toán có lời văn cơ bản | Toán nhiều bước suy luận |
|---|---|
| 1 phép tính | 2–3 phép tính |
| Làm ngay | Phải suy nghĩ từng bước |
| Ít dữ kiện | Dữ kiện liên quan chặt chẽ |
2. Vì sao học sinh lớp 2 hay sai dạng toán này?
Đây là dạng toán khiến nhiều học sinh khá cũng mất điểm, do các nguyên nhân sau:
❌ 1. Đọc đề nhưng không hiểu mối quan hệ
- Thấy nhiều số → rối
- Không biết số nào dùng trước, số nào dùng sau
❌ 2. Làm tắt, nhảy bước
- Thấy “cả hai” là cộng ngay
- Chưa tìm đủ dữ kiện đã tính
❌ 3. Không biết tóm tắt đề
- Không viết ra các mối quan hệ
- Suy nghĩ trong đầu → dễ sai
📌 Đây là lỗi tư duy, không phải lỗi tính toán.
3. Dấu hiệu nhận biết dạng toán có lời văn nhiều bước suy luận
Khi đọc đề, nếu thấy:
- Có các từ: nhiều hơn, ít hơn, còn lại, tất cả, thêm vào, bớt đi
- Câu hỏi không dùng trực tiếp số đã cho
- Muốn trả lời câu hỏi cuối → phải tìm một số trung gian
👉 99% là dạng toán nhiều bước suy luận.
4. Phương pháp giải chi tiết (TRỌNG TÂM)
🧠 Bước 1: Đọc kỹ và xác định câu hỏi cuối
- Đề hỏi gì?
- Cần tìm số nào cuối cùng?
📌 Luôn bắt đầu từ câu hỏi.
🧠 Bước 2: Xác định “muốn tìm cái đó thì cần gì?”
- Để trả lời câu hỏi → cần biết số nào trước?
- Số đó đã cho hay chưa?
➡️ Nếu chưa có, đó là bước trung gian.
🧠 Bước 3: Lập từng phép tính theo đúng thứ tự
- Bước 1: Tìm số trung gian
- Bước 2: Dùng số đó để trả lời câu hỏi
📌 Không gộp bước – không làm tắt.
🧠 Bước 4: Kiểm tra lại kết quả
- Đáp án có hợp lý không?
- Số có quá lớn hoặc quá nhỏ so với đề không?
5. Các dạng nhỏ thường gặp
🔸 Dạng 1: Tìm số trung gian rồi mới tính tổng
Ví dụ:
An có 15 cái kẹo. Bình có ít hơn An 4 cái kẹo. Hỏi cả hai bạn có bao nhiêu cái kẹo?
Lời giải:
- Số kẹo của Bình: 15 − 4 = 11
- Tổng số kẹo: 15 + 11 = 26
👉 Đáp số: 26 cái kẹo
🔸 Dạng 2: Bớt đi rồi lại thêm vào
Ví dụ:
Trong giỏ có 30 quả cam. Mẹ bán đi 8 quả, sau đó mua thêm 6 quả. Hỏi trong giỏ còn bao nhiêu quả cam?
Lời giải:
- Sau khi bán: 30 − 8 = 22
- Sau khi mua thêm: 22 + 6 = 28
👉 Đáp số: 28 quả cam
🔸 Dạng 3: So sánh – suy luận – rồi tính
Ví dụ:
Hoa có 10 bút. Nam có nhiều hơn Hoa 5 bút. Hỏi Nam và Hoa có tất cả bao nhiêu bút?
Lời giải:
- Số bút của Nam: 10 + 5 = 15
- Tổng số bút: 10 + 15 = 25
👉 Đáp số: 25 bút
6. Lỗi sai thường gặp (rất quan trọng)
❌ Cộng ngay khi thấy “tất cả”
→ Chưa tìm đủ số
❌ Nhầm “nhiều hơn” với “ít hơn”
→ Dẫn đến sai ngay bước đầu
❌ Gộp 2 bước thành 1 phép tính
→ Sai tư duy, khó sửa về sau
📌 Phụ huynh nên yêu cầu con viết rõ từng bước, không chấp nhận làm nhẩm.
7. Bài tập luyện tập dạng toán có lời văn nhiều bước suy luận nâng cao lớp 2
📝 Bài 1
Lan có 14 viên bi. Hùng có ít hơn Lan 6 viên bi. Hỏi cả hai bạn có bao nhiêu viên bi?
📝 Bài 2
Có 25 con chim trên cành. 7 con bay đi, sau đó có thêm 5 con bay đến. Hỏi trên cành còn bao nhiêu con chim?
📝 Bài 3
Một cửa hàng có 40 quyển vở. Buổi sáng bán được 12 quyển, buổi chiều bán ít hơn buổi sáng 3 quyển. Hỏi cửa hàng còn lại bao nhiêu quyển vở?
📝 Bài 4
Bình có 18 viên kẹo. Bình cho An 5 viên, sau đó được mẹ cho thêm 7 viên. Hỏi Bình còn bao nhiêu viên kẹo?
📝 Bài 5
Một lớp có 20 học sinh nam. Số học sinh nữ nhiều hơn nam 4 bạn. Hỏi lớp đó có tất cả bao nhiêu học sinh?
✅ Đáp án
- Bài 1: 22
- Bài 2: 23
- Bài 3: 31
- Bài 4: 20
- Bài 5: 44
8. Kết luận & gợi ý học tiếp
Dạng toán có lời văn nhiều bước suy luận nâng cao lớp 2 không chỉ giúp học sinh giỏi toán hơn mà còn:
- Rèn tư duy logic
- Tập suy nghĩ có trình tự
- Chuẩn bị tốt cho toán lớp 3, lớp 4
👉 Để học tốt dạng này, học sinh cần:
- Đọc đề chậm
- Tóm tắt rõ
- Viết đủ bước