Phép trừ lặp là một cách trực quan để hiểu phép chia: lấy đi từng nhóm bằng nhau cho đến khi hết. Ở lớp 2, bài này nên tập trung vào nhóm 2 và nhóm 5 để gắn với bảng chia 2, bảng chia 5.
Kiến thức và cách suy nghĩ cần nhớ
Chẳng hạn 20 : 5 có thể hiểu là từ 20 liên tiếp bớt 5: 20 → 15 → 10 → 5 → 0. Có 4 lần bớt nên 20 : 5 = 4. Với 16 : 2, bớt 2 liên tiếp sẽ có 8 lần.
Phương pháp làm bài
- Viết số ban đầu rồi bớt cùng một số mỗi lần.
- Đếm số lần bớt đến 0; đó là số nhóm.
- Liên hệ ngược bằng bảng nhân: nếu 5 × 4 = 20 thì 20 : 5 = 4.
- Chỉ dùng trừ lặp như cách hiểu trực quan; khi số lớn, bảng nhân chia giúp tính nhanh hơn.
Ví dụ có hướng dẫn giải chi tiết
Ví dụ 1
Đề bài: Tính 20 : 5 bằng phép trừ lặp.
Hướng dẫn giải chi tiết: 20 − 5 = 15; 15 − 5 = 10; 10 − 5 = 5; 5 − 5 = 0. Có 4 lần trừ nên 20 : 5 = 4.
Ví dụ 2
Đề bài: Tính 16 : 2 bằng phép trừ lặp.
Hướng dẫn giải chi tiết: 16 → 14 → 12 → 10 → 8 → 6 → 4 → 2 → 0. Có 8 lần bớt 2 nên 16 : 2 = 8.
Ví dụ 3
Đề bài: Có 30 bông hoa, cắm 5 bông mỗi lọ. Cần mấy lọ?
Hướng dẫn giải chi tiết: Mỗi lần lấy 5 bông cho một lọ. Ta có 30 : 5 = 6 vì 5 × 6 = 30. Cần 6 lọ.
Bài tập áp dụng và lời giải
Bài 1: 10 : 2 bằng bao nhiêu?
Lời giải: Bớt 2 năm lần thì về 0 nên 10 : 2 = 5.
Bài 2: 25 : 5 bằng bao nhiêu?
Lời giải: Bớt 5 năm lần nên 25 : 5 = 5.
Bài 3: Có 18 bạn xếp thành từng cặp. Có bao nhiêu cặp?
Lời giải: Mỗi cặp 2 bạn, 18 : 2 = 9 cặp.
Bài 4: Vì sao không nên bớt 2 liên tục khi tính 200 : 2?
Lời giải: Cách đó vẫn biểu diễn đúng ý chia nhưng rất dài. Khi đã hiểu bản chất, dùng bảng nhân chia và kiến thức số học sẽ nhanh hơn.
Lưu ý khi làm dạng toán này
- Không mở rộng bài lớp 2 sang phép chia theo bảng 3, 4, 6, 7 như kiến thức trọng tâm.
- Phân biệt số lần bớt với số còn lại sau mỗi lần bớt.
Sau khi làm xong, học sinh nên tự nói lại cách suy nghĩ bằng lời. Việc giải thích vì sao chọn phép tính hoặc vì sao một phương án đúng giúp rèn tư duy tốt hơn việc chỉ ghi đáp số.